Strona główna Urząd gminy Galeria Linki Kontakt

Najważniejsze definicje Drukuj Stworz PDF

III sektor to nazwa stosowana wobec ogóÅ‚u organizacji pozarzÄ…dowych. OkreÅ›lenie nawiÄ…zuje do podziaÅ‚u dzielÄ…cego aktywność spoÅ‚eczno-gospodarczÄ… nowoczesnych paÅ„stw demokratycznych na trzy sektory. Tak wiÄ™c obok instytucji paÅ„stwa (administracji publicznej, sektora paÅ„stwowego – pierwszego sektora) oraz podmiotów nastawionych na zysk (biznesu, sektora prywatnego – drugiego sektora) istniejÄ… organizacje, które ani nie sÄ… nastawione na zysk (non-profit), ani nie stanowiÄ… elementu struktury paÅ„stwa – sÄ… zatem trzecim sektorem.

Wobec podmiotów tworzÄ…cych trzeci sektor najczęściej – przynajmniej w dokumentach administracji paÅ„stwowej – używa siÄ™ pojÄ™cia „organizacje pozarzÄ…dowe”. PrawnÄ… definicjÄ™ takiej organizacji podaje Ustawa o pożytku publicznym i o wolontariacie (2003), jednakże obok tego okreÅ›lenia funkcjonuje jeszcze kilka nazw: organizacje charytatywne, organizacje non-profit, organizacje spoÅ‚eczne, organizacje wolontarystyczne, organizacje obywatelskie.

Sektor organizacji pozarzÄ…dowych jest bardzo zróżnicowany i należą do niego podmioty majÄ…ce różne formy prawne.


Organizacja pozarzÄ…dowa

Organizacjami pozarzÄ…dowymi sÄ…, niebÄ™dÄ…ce jednostkami sektora finansów publicznych, w rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i niedziaÅ‚ajÄ…ce w celu osiÄ…gniÄ™cia zysku, osoby prawne lub jednostki nieposiadajÄ…ce osobowoÅ›ci prawnej utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia. (definicja wg Ustawy o dziaÅ‚alnoÅ›ci pożytku publicznego i o wolontariacie).

W Polsce najpopularniejszymi, podstawowymi formami prawnymi, w których dziaÅ‚ajÄ… organizacje pozarzÄ…dowe sÄ… fundacje i stowarzyszenia.


Fundacja – instytucja, której podstawÄ… jest majÄ…tek przeznaczony przez jej zaÅ‚ożyciela na okreÅ›lony cel (dobroczynny, kulturalny, itp.).

Fundacja:

1. jest powoływana przez fundatora

2. jest organizacjÄ… pozarzÄ…dowÄ…

3. ma wyodrębniony majątek, przeznaczonym na jakiś cel społeczny

4. realizuje cel społecznie lub gospodarczo użyteczny

5. jest organizacjÄ… nienastawionÄ… na zysk

6. ma osobowość prawną

7. działa w oparciu o statut (statut to podstawowy dokument, określający nazwę organizacji, jej cele, wewnętrzną strukturę itp.)

8. jest rejestrowana w Krajowym Rejestrze SÄ…dowym

9. może prowadzić działalność gospodarczą


Stowarzyszenie – dobrowolne, samorzÄ…dne, trwaÅ‚e zrzeszenie o celach niezarobkowych (definicja wg Ustawy Prawo o stowarzyszeniach).

Dobrowolność stowarzyszenia polega na swobodzie tworzenia stowarzyszeń, dobrowolności przystąpienia do istniejącego stowarzyszenia oraz na nieograniczonej swobodzie wystąpienia ze stowarzyszenia.

TrwaÅ‚ość stowarzyszenia oznacza, że istnieje ono niezależnie od konkretnego skÅ‚adu swoich czÅ‚onków (pod warunkiem, że jest ich ponad 15).

Niezarobkowy celstowarzyszenia oznacza, że celem stowarzyszenia nie może być prowadzenie dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej i osiÄ…ganie zysków ani przysporzenie korzyÅ›ci majÄ…tkowych czÅ‚onkom stowarzyszenia.


Stowarzyszenie zarejestrowane

1. jest tworzone przez czÅ‚onków (do zaÅ‚ożenia stowarzyszenia koniecznych jest min. 15 osób)

2. zorganizowane jest w sposób demokratyczny (najwyższÄ… wÅ‚adzÄ… jest walne zgromadzenie)

3. jest organizacjÄ… pozarzÄ…dowÄ…

4. jest organizacją nienastawioną na zysk, powoływaną w celach niezarobkowych

5. ma osobowość prawną

6. działa w oparciu o statut (statut to podstawowy dokument, określający nazwę organizacji, jej cele, wewnętrzną strukturę itp.)

7. jest rejestrowane w Krajowym Rejestrze SÄ…dowym

8. może prowadzić działalność gospodarczą


Stowarzyszenie zwykłe
nie jest rejestrowane (jedynie zgÅ‚aszane staroÅ›cie) i nie ma osobowoÅ›ci prawnej. Nie musi mieć statutu (jedynie regulamin). Nie może przyjmować dotacji, darowizn ani pieniÄ™dzy ze zbiórek.

 

Organizacje pożytku publicznego (OPP)

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wprowadziła od 2004 roku nowy rodzaj statusu organizacji pozarządowych: status organizacji pożytku publicznego.


Organizacja pożytku publicznego:

1. może nią być wyłącznie opisana w Ustawie o działalności pożytku publicznego i wolontariacie organizacja pozarządowa, organizacja kościelna lub stowarzyszenie jednostek samorządu terytorialnego

2. jej działalność statutowa musi być działalnością pożytku publicznego w sferze zadań publicznych

3. musi prowadzić dziaÅ‚alność na rzecz ogóÅ‚u spoÅ‚ecznoÅ›ci lub okreÅ›lonej grupy podmiotów – pod warunkiem, że grupa ta jest wyodrÄ™bniona ze wzglÄ™du na szczególnie trudnÄ… sytuacjÄ™ życiowÄ… lub materialnÄ…

4. musi mieć kolegialny organ kontroli lub nadzoru, a osoby w nim zasiadające muszą spełniać określone kryteria

5. musi stosować siÄ™ do zakazów, dotyczÄ…cych przejrzystoÅ›ci i majÄ…tku organizacji, które powinny być zapisane w statucie

6. może prowadzić działalność gospodarczą

7. musi być zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym

Posiadanie statusu organizacji pożytku publicznego wiąże siÄ™ z różnymi uprawnieniami, ale też i obowiÄ…zkami.


Uprawnienia organizacji pożytku publicznego

- możliwość korzystania z odpisu 1% podatku od podatników

- zwolnienia i obniżki w podatku od nieruchomości

- zwolnienie z opłaty skarbowej oraz opłat sądowych oraz z podatku od czynności cywilnoprawnych

- preferencje przy nabywaniu prawa użytkowania nieruchomości należących do Skarbu Państwa

- możliwość korzystania z pracy poborowych, odbywających służbę zastępczą

- prawo do nieodpłatnego informowania o swojej działalności w publicznym radiu i telewizji

- możliwość angażowania do prowadzenia zbiórek publicznych maÅ‚oletnich poniżej 16 lat


Obowiązki organizacji pożytku publicznego

Organizacja mająca status pożytku publicznego musi:

- zapewnić przejrzystość działania organizacji

- zapewnić wewnętrzną kontrolę

- zabezpieczyć siÄ™ przed wyprowadzaniem majÄ…tku z organizacji poprzez odpowiednie zapisy statutu (np. zakazy udzielania pożyczek, wykorzystywania majÄ…tku organizacji czy zakupu towarów od czÅ‚onków organizacji lub ich krewnych).

- sporządzać i upubliczniać roczne sprawozdania z działalności (merytoryczne i finansowe)

- jest poddana szczególnemu nadzorowi ministra do spraw zabezpieczenia spoÅ‚ecznego.


ŹródÅ‚a finansowania

Stowarzyszenia i fundacje korzystajÄ… z różnorodnych źródeÅ‚ finansowania swej dziaÅ‚alnoÅ›ci:

- składki członkowskie

- darowizny (pieniężne i dary rzeczowe)

- dotacje ze Å›rodków publicznych i prywatnych

- sponsoring

- odpisy 1% podatku dochodowego od osób fizycznych (organizacje pożytku publicznego)

- zbiórki publiczne, kampanie

- dochody z majątku organizacji, inwestycje kapitałowe

- nawiÄ…zki sÄ…dowe

- dochody z działalności odpłatnej pożytku publicznego

- dochody z działalności gospodarczej

- spadki, zapisy

- inne źródÅ‚a: kredyty, pożyczki, itp.

 

Akty prawne

DziaÅ‚alność organizacji pozarzÄ…dowych regulowana jest wieloma przepisami. Na poziomie najwyższym, w Konstytucji, zagwarantowano prawo do zrzeszania siÄ™. Na najniższym poziomie dokumentów wewnÄ™trznych (statutów, uchwaÅ‚, regulaminów) opisuje siÄ™ zasady codziennego funkcjonowania organizacji. SÄ… też ustawy i rozporzÄ…dzenia stanowiÄ…ce prawo, któremu podlega sektor pozarzÄ…dowy.

 

Konstytucja

Wolność zrzeszania się, a więc możliwość swobodnego zakładania organizacji o charakterze dobrowolnym i działania w nich, gwarantuje Konstytucja RP z 2 kwietnia 1997 roku w rozdziale II Wolności, Prawa i Obowiązki Człowieka i Obywatela, w art. 58.

Konstytucja RP w art. 12 zapewnia wolność tworzenia i dziaÅ‚ania zwiÄ…zków zawodowych, organizacji spoÅ‚eczno-zawodowych rolników, stowarzyszeÅ„, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszeÅ„ oraz fundacji.

Konstytucja wprowadza jednak ograniczenia wolnoÅ›ci zrzeszania siÄ™. Zakazane sÄ… zrzeszenia, których cel lub dziaÅ‚alność sÄ… sprzeczne z prawem (o odmowie rejestracji lub zakazie dziaÅ‚ania decyduje sÄ…d). Zakazane jest także istnienie partii politycznych i innych organizacji odwoÅ‚ujÄ…cych siÄ™ w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk dziaÅ‚ania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub dziaÅ‚alność zakÅ‚ada lub dopuszcza nienawiść rasowÄ… i narodowoÅ›ciowÄ…, stosowanie przemocy w celu zdobycia wÅ‚adzy lub wpÅ‚ywu na politykÄ™ paÅ„stwa albo przewiduje utajnienie struktur lub czÅ‚onkostwa.

 

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie

Ustawa o dziaÅ‚alnoÅ›ci pożytku publicznego i o wolontariacie, która weszÅ‚a w życie 24 kwietnia 2003 r. uregulowaÅ‚a i opisaÅ‚a nastÄ™pujÄ…ce kwestie:

 

  • definicji organizacji pozarzÄ…dowej
  • wspóÅ‚pracy organizacji pozarzÄ…dowych z administracja publicznÄ… (w tym Rady DziaÅ‚alnoÅ›ci Pożytku Publicznego)
  • rozróżnienia dziaÅ‚alnoÅ›ci odpÅ‚atnej statutowej od dziaÅ‚alnoÅ›ci gospodarczej i nieodpÅ‚atnej statutowej
  • pojÄ™cia dziaÅ‚alnoÅ›ci pożytku publicznego, praw i obowiÄ…zków organizacji pożytku publicznego
  • pojÄ™cia wolontariusza, jego praw i obowiÄ…zków

Ustawa o fundacjach

Najważniejszym aktem prawnym regulującym zasady tworzenia i działania fundacji jest Ustawa o fundacjach z 6 kwietnia 1984 r.

 

Ustawa Prawo o stowarzyszeniach

Najważniejszym aktem prawnym regulującym tworzenie i działanie stowarzyszeń jest Ustawa Prawo o stowarzyszeniach z 7 kwietnia 1989 r.

 

Inne ustawy

OdrÄ™bnymi ustawami regulowana jest dziaÅ‚alność pojedynczych organizacji – należą do nich m.in. Polski Czerwony Krzyż, Polski Komitet Pomocy SpoÅ‚ecznej, Polski ZwiÄ…zek Łowiecki, ZwiÄ…zek Ochotniczej Straży Pożarnej.

 





Liczba wyświetleń: 13079